Black tie is een dress code welke met name bedoeld is voor evenementen welke ‘s avonds plaatsvinden. Black tie kan worden gezien als formeler dan tenue de ville en minder formeel dan white tie. De naam black tie is afgeleid van de voorgeschreven kleur van de vlinderdas van de man.

Duidelijke regels:
Voor de heren is black tie een redelijk nauwkeurig omschreven dresscode. Er zijn een aantal basiselementen waarover duidelijke voorschriften voor kleur bestaan maar gelukkig zijn er ook enkele elementen waar je persoonlijke smaak en stijlvoorkeuren kwijt kunt.

De basiselementen voor black tie zijn:

  • Een colbert met facings van zijde, grosgrain of satijn op een shawlkraag, gepunte revers of de standaard driehoekige revers.
  • Een smokingpantalon met satijnen of zijden biezen op de buitenste zijnaden van de pantalonpijpen.
  • Een cummerbund (traditioneel alleen gepast met warm weer) of een low-cut vest.
  • Een hagelwit overhemd met opstaand boord, blinde knoopsluiting en dubbelgeslagen manchetten en zilveren manchetknopen. Een doorsnee wit overhemd met omgeslagen boord is minder gangbaar, maar kan ook.
  • Een zwarte zijden strik welke past bij de facings van de revers
  • Zwarte lakschoenen en zwarte sokken

In Nederland wordt het ensemble wat de heren dragen ook wel een smoking genoemd. Hoewel een smoking al snel een pak wordt genoemd is, zoals blijkt uit vorenstaande, beslist niet elk pak een smoking. De term smoking wordt bovendien met name op het continentaal Europees plat gebruikt. In het Engels wordt met een smoking jacket een jasje bedoeld dat na het eten werd gedragen, wanneer de heren zich terugtrokken van het vrouwelijk gezelschap en gezamenlijk rookten. De gemiddelde Amerikaan zal je derhalve vreemd aankijken wanneer je spreekt over het dragen van een smoking, de correcte beschrijvende term is in een dergelijk geval tuxedo.

Het colbert:
Een smokingcolbert is over het algemeen gemaakt van wol of een mix van wol en mohair. Goedkopere smokingcolberts worden vaak gemaakt van een mix van wol en polyester en kunnen over het algemeen het beste vermeden worden. De wat exclusiever smokings worden ook wel van zijde gemaakt. De facing van de revers is tegenwoordig vaak satijn. Een facing van zijde is meestal voorbehouden aan de exclusiever en duurdere smokingcolberts.

Gewoonlijk zijn smokings single-breasted maar ook double-breasted modellen komen voor en worden ook als gepast gezien. Het smokingcolbert is zonder uitzondering kort van snit. Voor WO I hadden smokingcolberts nooit een split maar tegenwoordig is een dubbele split niet ongebruikelijk. Een smokingcolbert zonder split wordt nog altijd als de formeler keus gezien. De driehoekige revers wordt over het algemeen als minder formeel gezien dan gepunte revers of een shawlkraag.

Voor een smoking is zwart de gebruikelijke kleur en onder alle omstandigheden een juiste keuze. Ook zeer donkerblauw is tegenwoordig een niet onverantwoorde keuze.

Dit in acht nemende is de kun je als je een eerste smoking koopt vaak het beste kiezen voor zwarte smoking met een shawlkraag en geen split. Hiermee zit je voor elk black tie evenement goed, het zal niet snel als te formeel of als te informeel worden ervaren.

Pantalon:
De pantalon is altijd van hetzelfde materiaal en zelfde kleur als het smokingcolbert. De bies langs de buitennaad van de pantalon is van hetzelfde materiaal als de facing op het colbert. Naar analogie met het colbert zal bies derhalve gewoonlijk van satijn zijn of in het geval van een wat luxere smoking van zijde zijn gemaakt.

Een smokingpantalon heeft nimmer een omslagen en traditioneel ook geen riemlussen. De broek werd, indien nodig, opgehouden door bretels die gedragen worden onder het gilet. Tegenwoordig wordt wel vaak een riem gedragen bij informeler gelegenheden.

Gilet of cummerbund:
Normaliter gaat de smoking altijd vergezeld van een cummerbund of een low-cut gilet. Het gilet is de formeler keus van de twee en dient altijd qua kleur en materiaal aan te sluiten bij de rest van de smoking. De low-cut houdt in dat het gilet altijd diep uitgesneden is, meestal tot ergens net onder het middenrif. Drie knopen bij een dergelijk gilet zijn gebruikelijk. Een enkele keer wordt er ook wel gekozen voor een normal-cut gilet, deze is gesneden tot ongeveer halverwege het borstbeen en heeft gewoonlijk vijf of zes knopen. Een low-cut gilet is bedoeld voor een ensemble wat ‘s-avonds wordt gedragen en een normal-cut gilet wordt eigenlijk normaliter overdag gedragen. Met de komst van dragen van smokings bij onder meer bruiloften, welke vaak overdag plaatsvinden, is het normal-cut gilet aan een opmars bezig. Het moge echter duidelijk zijn dat puristen dit als ongepast zullen ervaren.

Een alternatief voor het gilet is een cummerbund. Deze stamt af van de sjerp die bij het Brits militair uniform hoorde. Een cummerbund kan van verschillende materialen zijn gemaakt. Een populaire keus is zijde maar tegenwoordig wordt polyester veel gebruikt. Traditioneel is het gilet de keus voor normale temperaturen en wordt een cummerbund gedragen bij warmere temperaturen. Dit onderscheid is echter zo goed als verdwenen. De keus tussen een cummerbund of gilet is daarmee met name een persoonlijke keus geworden, slechts zelden wordt zowel een cummerbund als een gilet gedragen.

Bij informeler gelegenheden wordt vaak zelfs überhaupt geen gilet of cummerbund meer gedragen, maar een riem. Het is echter niet aan te raden om je zonder meer een dergelijke vrijheid te permitteren. Om op safe te spelen is op zijn minst een cummerbund een vereiste.

Een cummerbund wordt overigens nooit gedragen met een doublebreasted smokingcolbert omdat een double breasted colbert altijd dichtgeknoopt is waardoor het middel niet zichtbaar is. De combinatie van een cummerbund en double-breasted smokingcolbert geldt nog steeds als faux pas.

De cummerbund is vrijwel het enige element van de dresscode waarmee je enige eigen stijlvoorkeur kenbaar kunt maken. Zolang de kleur maar passend is bij de rest van de smoking, is vrijwel alles toegestaan.

Overhemd:
Het overhemd wat onder een smoking wordt gedragen is altijd, zonder uitzondering, hagelwit. Een traditioneel overhemd heeft een opstaand boord, blinde knoopsluiting en dubbele manchetten welke worden gesloten met zilveren manchetknopen. Het borststuk van het overhemd is a piqué geweven (ook wel a marcella geheten) of geplisseerd.

Moderne overhemden missen vaak het borststuk en ook de blinde knoopsluiting komt steeds minder vaak voor. Incidenteel wordt voor minder formele gelegenheden ook wel gekozen voor een regulier wit overhemd met omgeslagen boord. Dubbele manchetten zijn altijd verplicht.

Een geplisseerd of piqué geweven borststuk doet nog al snel vrij oubollig aan. Een goede keus voor vrijwel iedere situatie is een wit overhemd met blinde knoopsluiting en opstaand boord met dubbele manchetten.

Ook manchetknopen hoeven niet per sé meer van zilver te zijn. Zilveren manchetknopen worden in sommige sociale contexten zelfs als pretentieus gezien. Een niet al te opzichtige stalen manchetknoop is derhalve altijd een goede keuze. Vermijd decoratie van de manchetknoop met wilde patronen, steentjes etc.

Schoeisel en sokken:
De meest formele en traditionele schoenen zijn lakleren opera pumps versierd met grosgrain strikken. Het populairder alternatief is op dit moment de zwarte Oxford veterschoen, in lakleer of kalfsleer, met een afgeronde platte teen. Een lakleren opera pump is zonder meer gewaagd en geschikt voor iedereen die een statement wil maken maar bij veel mannen zien Oxfords er toch een stuk beter uit. Bij een smoking worden altijd zwarte sokken gedragen, gewoonlijk worden deze gemaakt van wol of zijde.

De strik:
De spreekwoordelijk kers op de taart is de strik. Eigenlijk zegt de dresscode alles al: black tie. Je draagt altijd een zwarte strik welke gemaakt is van zijde en waarvan de textuur past bij de revers.

Tegenwoordig worden er ook vaak sets van strik en cummerbund verkocht waarbij de gedachte lijkt te zijn dat een andere kleur strik ook best toegestaan is. Ook hiervoor geldt dat het beter vermeden kan worden. Een zwarte strik en cummerbund zijn altijd toegestaan evenals een gekleurde cummerbund en zwarte strik. Een gekleurde strik is gewoon uit den boze.

Een strik dient zonder uitzondering van de handgestrikte variant te zijn. Voorgestrikte vlinderdassen zijn het epitoom van slechte smaak en onkunde.

Accessoires:
Er zijn tal van accessoires welke gedragen kunnen worden bij een smoking. Een pochet is gebruikelijk, hoewel niet verplicht. Traditioneel is een pochet van linnen maar tegenwoordig worden katoen en zijde ook veel gebruikt.

Er gelden geen voorschriften voor overkleding maar indien men van de auto naar de deur door de kou moet dan gelden een overjas is zwart of donkergrijs, donkergrijze leren handschoenen en een zijden witte shawl als traditioneel verantwoorde keuze. De overjas is gewoonlijk van een Chesterfield model maar ook een Inverness coat werd veel gebruikt. Een Chesterfield is daarbij een betere keuze omdat die ook nog uitstekend gedragen kan worden bij tenue de ville.

Een hoed wordt tegenwoordig zelden meer gedragen maar voor wie graag tradities in ere wil houden is ‘s-winters een zwarte Homburg de standaard en ‘s-zomers een boater. Een fedora werd ook wel gedragen maar werd aanvankelijk als te informeel gezien. Tegenwoordig geldt ook het dragen van een fedora al als vrij formeel.

Het zichtbaar dragen van een horloge is onderwerp van discussie. Traditie dicteert dat het zichtbaar dragen van een horloge gedurende de avonduren ongepast is, gezelligheid kent immers geen tijd. Een discreet zakhorloge is wel toegestaan. In minder formele setting wordt tegenwoordig niet krampachtig gedaan over het dragen van een polshorloge. Trek in ieder geval niet continu een mobieltje uit je zak om de tijd te checken, dit geldt als bijzonder onbeleefd en boers.

Varianten op black tie:
De black tie dress code kent voor heren nog enkele varianten. In warme oorden werd vaak de zogeheten tropensmoking gedragen. Daarbij wordt het zwarte smokingcolbert vervangen door een wit exemplaar waarvan de revers geen facings hebben.

Een wat esoterische variant welke hier nauwelijks bekendheid geniet is ‘Red Sea Rig’ Dit wordt gewoonlijk gedragen als bijzonder hoge temperaturen verwacht worden. In dat geval wordt het smokingcolbert weggelaten en wordt er gekozen voor een rode vlinderdas en een rode cummerbund. Dit is tevens de enige mij bekende toegestane uitzondering op de zwarte vlinderdas.

Black tie optional:
Nu weet je wat een geschikte keuze is voor een black tie gelegenheid. Het komt echter ook steeds vaker voor dat op de uitnodiging ‘black tie optional’ of ‘black tie invited’ wordt gezet. Dat betekent dat black tie gewaardeerd wordt, sterker nog: de voorkeur heeft, maar niet verplicht is. De gastheer en/of gastvrouw zullen zelf wel altijd in black tie gekleed gaan. Het is echter geen vrijbrief om zonder meer alles aan te trekken wat je zelf wilt. Waar black tie een optie is, geldt tenue de ville eigenlijk altijd als ondergrens. Alles wat ook maar enigszins riekt naar (smart) casual moet je in een dergelijk geval links laten liggen.

Het is tegenwoordig ook niet langer ongebruikelijk dat black tie geldt als een dresscode overdag voor bruiloften. Dit is echter met name in de V.S. populair en wordt door velen gezien als iets wat geen navolging verdient. In het hedendaags tijdsgewricht is het echter niet iets waar krampachtig over dient te worden gedaan.