De Auteurswet (Aw) beschermt de belangen van auteurs. Een inbreuk op dat recht is de mogelijkheid voor anderen om een werk te citeren. Dit kan onder art 15a Aw zonder toestemming van de rechthebbende. Wel moet het aantal en omvang van de geciteerde delen ‘door het te bereiken doel zijn gerechtvaardigd’. Het zal niemand verbazen dat de invulling van dat begrip nogal wat discussie oplevert waarbij de auteur kiest voor een restrictiever uitleg dan de citeerder. Hieronder een leuk voorbeeld van een dergelijke rechtszaak.

De feiten:
Eiser is een professioneel fotograaf en stelt dat Omroep Gelderland inbreuk heeft gemaakt op zijn auteursrecht door in een uitzending zijn foto’s te tonen. Het staat vast dat eiser houder is van het auteursrecht op de werken. De foto’s zijn portretten van kinderen die aan het Foetaal Alcohol Syndroom (FAS) lijden. Omroep Gelderland heeft in een nieuwsuitzending aandacht besteed aan FAS.

Eiser stelt ook nog dat toewijzing van het beroep van Omroep Gelderland op artikel 15a Aw ertoe zou leiden dat een ieder op grote schaal gebruik zou kunnen maken van auteursrechtelijk beschermd werk en dat de marktwaarde van de foto’s daalt door de uitzending, want hoe bekender de foto, hoe kleiner de nieuwswaarde en hoe kleiner de kans dat hij de foto’s kwijt kan.

Tijdens dit item worden enkele foto’s kort in beeld gebracht waarbij wordt gesproken over de uiterlijke kenmerken van FAS. Tijdens het tonen van de foto’s wordt daarover gezegd: “Welke dat zijn is goed te zien op de foto’s van Allard de Witte die in het Gelre Ziekenhuis in Zutphen hangen.”

Eiser stuurt vervolgens een factuur welke door Omroep Gelderland onbetaald wordt gelaten. Eiser vordert ne betaling van €2.980,95, een gezonde 300% van het gebruikelijke honorarium. Omroep Gelderland beroept zich op het citeerrecht.

Overwegingen en oordeel van de rechter:
Wil een citaat redelijkerwijs geoorloofd zijn dan is van belang dat het citaat inhoudelijk relevant is (niet slechts ter illustratie), slechts een klein onderdeel uitmaakt van het geheel en moet het citaat proportioneel zijn. Het beeld diende ter ondersteuning van het onderwerp. Dit blijkt uit de toelichting bij het nieuwsitem. Aangezien het nieuwsitem mede handelt over de uiterlijke kenmerken van kinderen met FAS moeten de foto’s niet worden gezien als een verfraaiing maar als een onderbouwing van het nieuwsitem. Dat toch sprake van hergebruik als verfraaiing sprake zou zijn is door gebrek aan onderbouwing van eiser niet vast komen te staan.

De tweede vraag is of het citaat proportioneel is. De totale duur van het nieuwsitem is 3 minuten en 40 seconden. Daarvan worden gedurende 29 seconden foto’s getoond ofwel 13% van de tijd. Niet alle foto’s worden tegelijkertijd getoond, naar het oordeel van de kantonrechter is het citaat dan ook proportioneel.

Met de stelling dat toewijzing van het beroep van Omroep Gelderland op artikel 15a Aw ertoe zou leiden dat een ieder op grote schaal gebruik zou kunnen maken van auteursrechtelijk beschermd werk, doet eiser geweld aan het hiervoor genoemde toetsingskader van functionaliteit en proportionaliteit.

Ten aanzien van de gestelde dalende marktwaarde is het de kantonrechter niet geheel duidelijk hoe hij dit moet zien in het licht van het feit dat de foto’s ook elders bij een tentoonstelling hebben gehangen en in een huis aan huisblad aandacht is gevraagd voor FAS met verwijzing naar de foto’s die openbaar in de hal van het Gelre Ziekenhuis hangen.

Al met al levert het tonen van de foto’s dus een toelaatbaar citaat op volgens de kantonrechter.

Conclusie:
Het is terecht dat auteurs bescherming krijgen van hun rechten, anders zou het immers nooit aantrekkelijk zijn om een boek te schrijven of foto’s te gaan maken als je er niets aan kunt verdienen omdat iedereen je werk zonder meer mag gebruiken. Het moet echter wel binnen de perken blijven, de wetenschap zou immers nogal stil staan als je niet uit een wetenschappelijk werk mag citeren zonder grof geld te betalen. Ook zou er geen fatsoenlijk nieuwsitem meer gemaakt kunnen worden. Kortom, de regelgeving zou dan van maatschappelijk stimulerend naar maatschappelijk verlammend gaan.

Ten aanzien van de gebruikte argumenten door eiser om gelijk te halen merk ik op dat het kennelijk niet de sterkste zijn. Dat de foto’s toch gebruikt zouden zijn als verfraaiing is bij gebrek aan motivering niet vast komen te staan. Dat toewijzing van het beroep van Omroep Gelderland op artikel 15a Aw ertoe zou leiden dat een ieder op grote schaal gebruik zou kunnen maken van auteursrechtelijk beschermd werk, is ook geen sterk argument. Dergelijke afwegingen zijn in jurisprudentie al vaker gemaakt, het valt niet te verwachten dat het nu anders zou zijn.

Tot slot nog het argument dat het tonen van de foto’s op TV de marktwaarde doet kelderen; dat is lastig hard te maken als ze nu ook openbaar te bewonderen zijn.

Dit soort geschillen wordt al sinds jaar en dag in de rechtszaal uitgevochten. Het zal dan ook zeker niet de laatste zaak zijn over dit onderwerp.

Bron:
Hoe lang is een citaat? via mediarapport.nl
Rechtbank Arnhem 10/09/2012, zaaknr. 818515 via boek9.nl
Een toelaatbaar (beeld)citaat via boek9.nl

Comments closed.