In de juridische werkelijkheid van alledag wordt vaak weinig aandacht besteed aan de grondwet terwijl dit toch één van de fundamenten van de Nederlandse staat en rechtsorde is. Vanwege het enorme belang van deze monumentale wet, doet het mij veel genoegen dat er een belangrijk wijziging aan zit te komen.

De grondwet gaat een nieuwe algemene bepaling krijgen welke de rechtstaat vastlegt. De Staatscommissie Grondwet had reeds eerder geadviseerd een algemene bepaling op te nemen in de Grondwet.Het kabinet heeft opnieuw gekeken naar het opnemen van een algemene bepaling in vervolg op een verzoek van de Eerste Kamer in maart dit jaar. De ministerraad heeft na heroverweging besloten op voordracht van minister Plasterk van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties dat de grondwet een nieuw artikel zal krijgen wat uitdrukt dat Nederland een democratische rechtsstaat is. Deze nieuwe bepaling zal voor artikel 1 worden toegevoegd en luiden: ‘De Grondwet waarborgt de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten.’

De doorslaggevende reden waarom nu toch een dergelijk artikel wordt opgenomen is dat de drie-eenheid democratie, rechtsstaat en mensenrechten in de internationale rechtsorde de de facto standaard is. Het zijn de drie pijlers van de Raad van Europa, ze zijn opgenomen in de preambule van EVRM en ook in het Verdrag betreffende de Europese Unie keert deze drieslag terug. Zo bevestigt de preambule van
het VEU de ‘gehechtheid aan de beginselen van vrijheid, democratie en eerbiediging van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden van de rechtsstaat’. De drie beginselen zijn eveneens op nationaal niveau te vinden in tal van grondwetten al dan niet expliciet genoemd.

Het kabinet acht het, de internationale en nationale rechtsordes in ogenschouw nemend, passend om deze beginselen te expliciteren. Gezien het belang van deze beginselen moeten zij ook echt worden beschouwd als onderdeel van het corpus van de grondwet en niet als een pre-ambule. Met het plaatsen geheel aan het begin van de grondwet wordt beoogd verder door te verwijzen naar de bepalingen die volgen. Het is als het ware een kaderbepaling waarbinnen de rest van de grondwet gelezen en begrepen dient te worden. De bepaling dient slechts ter verduidelijking en er zijn dan ook zeker geen materiële wijzigingen beoogd.

Binnenkort zal een voorstel tot grondwetswijziging worden ingediend. De procedure verloopt zoals geschetst in hoofdstuk 8 van de grondwet. Deze procedure verloopt in twee stappen over de twee Kamers heen. Een wijziging van start met een overwegingswet (ook wel verklaringswet genoemd) welke moet worden aangenomen door de Staten-Generaal. Dit is de zogeheten aanvaarding in eerste lezing.

De overwegingswet wijzigt de grondwet nog niet maar is een “verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet”. De behandeling van de voorgestelde wijziging (tweede lezing) kan pas beginnen, nadat de Tweede Kamer is ontbonden. De Tweede Kamer wordt allicht niet speciaal voor een grondwetswijziging ontbonden, er wordt simpelweg gewacht totdat er nieuwe verkiezingen zijn geweest en een nieuwe Kamer is geïnstalleerd. De nieuwe Staten-Generaal moeten vervolgens het voorstel van de oude Staten-Generaal aannemen of afwijzen zoals het er ligt. Daarenboven moet de nieuwe Staten-Generaal met een tweederdemeerderheid voor stemmen om de grondwetswijziging werkelijk door te voeren. Als het voorstel is aangenomen volgt het reguliere traject voor wetswijziging. Het zal dus nog wel een paar jaar duren voordat de nieuwe bepaling in de grondwet is opgenomen.

Bron:
Kamerbrief over het opnemen van een algemene bepaling in de Grondwet

Comments closed.