De bewoordingen van een overeenkomst zijn niet altijd zaligmakend. Dit is om te voorkomen dat door het kiezen van een bepaalde formulering gemakkelijk wetgeving ontweken ontweken kan worden. In een recente prejudiciële vraag heeft dit belangrijke gevolgen voor de telecomproviders en hun klanten.

De feiten:
Een jongedame heeft in korte tijd bij meerdere belwinkels meerdere abonnementen afgesloten waarbij zij telkens een ‘gratis’ telefoon kreeg. Zij betaalde vervolgens de abonnementskosten niet en werd voor de kantonrechter gedaagd.

In de procedure bij de kantonrechter beroept zij zich op vernietiging van de overeenkomsten omdat deze niet zouden voldoen aan de eisen die de Wet op het consumentenkrediet (hierna: Wck) aan deze overeenkomsten stelt. De Wck bevat regels die consumenten beschermen bij koop op afbetaling en consumentenkrediet.

De kantonrechter heeft aan de Hoge Raad gevraagd of telefoonabonnementen waarbij een “gratis” telefoon wordt verstrekt, zijn te kwalificeren als een consumentenkrediet ofwel dat dergelijke overeenkomsten zijn te kwalificeren als koop op afbetaling.

Het gaat daarbij dan in het bijzonder om overeenkomsten die:

  1. gesloten zijn tussen enerzijds een in het kader van zijn beroep of bedrijf handelende (rechts)persoon (hierna: de aanbieder) en anderzijds een natuurlijk persoon die handelt voor doeleinden die buiten zijn beroeps- of bedrijfsactiviteiten vallen (lees: een consument),
  2. en waarbij een abonnement wordt afgesloten voor mobiele telefonie met eventuele daarmee verbonden diensten, met een bepaalde (minimum)looptijd van meer dan drie maanden,
  3. en waarbij gekoppeld aan het abonnement een mobiele telefoon ‘gratis’ (dat wil zeggen zonder dat daarvoor een bepaald bedrag als vergoeding tot uitdrukking is gebracht) ter beschikking van de consument wordt gesteld, welke telefoon eigendom van de consument wordt of (onder de opschortende voorwaarde van betaling van de overeengekomen termijnen) kan worden.

Oordeel en overwegingen van de Hoge Raad:
Voor koop op afbetaling ter zake van de mobiele telefoon is nodig dat sprake is van een koopprijs die wordt betaald in termijnen, waarvan twee of meer verschijnen nadat de mobiele telefoon aan de koper is afgeleverd. Voor het aanmerken als een krediettransactie (goederenkrediet) ter zake van de mobiele telefoon is vereist dat de aanbieder een mobiele telefoon verschaft en de consument aan de aanbieder een of meer betalingen doet (waarbij ten minste een van die betalingen later plaatsvindt dan drie maanden nadat een aanvang is gemaakt met het verschaffen van het genot van de telefoon). Ten slotte geldt dat een abonnement inclusief toestel kan aangemerkt worden als een kredietovereenkomst ter zake van de mobiele telefoon, indien sprake is van krediet in de vorm van uitstel van betaling.

Het is dus telkens vereist dat de overeengekomen maandelijkse betalingen van de consument mede aangemerkt kunnen worden als (deel)betalingen ter zake van een koopsom voor de mobiele telefoon. De telefoonprovider verweert zich met de stelling dat de abonnementskosten alleen wordt betaald voor bellen, sms-en en andere diensten, terwijl het toestel gratis ter beschikking wordt gesteld; er is dus geen sprake van koop of van krediet. Het is dus een zeer fundamentale vraag of de abonnementskosten óók dienen als vergoeding voor het toestel. Volgens de bewoordingen van de overeenkomst is dit het geval en zien de abonnementskosten niet op het toestel waardoor er geen kredietovereenkomst is.

De Hoge Raad stelt echter dat de vraag niet slechts moet worden beantwoord op basis van alleen maar de tekst van de overeenkomst. De Wck kan niet ontlopen worden doordat de aanbieder een bepaalde vorm en formulering voor de overeenkomst kiest. Het gaat erom of de overeenkomst naar haar strekking onder die wettelijke regels valt. Bij de vaststelling van de strekking komt het erop aan dat door de constructie die de partijen aan hun handeling hebben gegeven wordt heengekeken.

Naar het oordeel van de Hoge Raad past het bij de financiële en bedrijfseconomische werkelijkheid en bij de verwachtingen die de provider en de consument over een weer mogen hebben, om ervan uit te gaan dat de abonnementskosten ook een vergoeding voor de mobiele telefoon bevatten. Het is aan de provider om in een specifiek geval feiten en omstandigheden te stellen en zo nodig aannemelijk te maken, waaruit volgt dat de maandelijkse betalingen van de consument ter zake van een bepaald telefoonabonnement inclusief toestel niet (mede) strekken tot vergoeding van de mobiele telefoon. Daartoe zal aannemelijk gemaakt moeten worden dat door de consument daadwerkelijk niet betaald behoeft te worden voor het verkrijgen van de mobiele telefoon.

Conclusie:
De uitspraak van de Hoge Raad is bijzonder duidelijk en laat weinig ruimte voor misverstanden. De aanschaf van abonnement met ‘gratis’ mobiele telefoon is beginsel aan te merken als een koop op afbetaling, en tevens als een krediettransactie dan wel kredietovereenkomst. Dat in de overeenkomst letterlijk iets anders staat, is niet relevant.

Dit is voor providers een bijzonder zure conclusie. Hun overeenkomsten waren immers goed dichtgetimmerd. De toepasselijkheid van de wettelijke regelingen inzake krediettransactie dan wel kredietovereenkomst, en daarmee ook van de Wft, hebben ingrijpende en kostbare gevolgen voor aanbieders van telefoonabonnementen. Ze vallen immers ineens onder een strikter wettelijk regime en dat betekent aanpassing van bedrijfsprocessen. Een praktisch gevolg zal zijn dat de overeenkomsten zeer duidelijk en specifiek de koopsom van de toestellen gaan vermelden. Tot slot is de bewijslast om in voorkomende gevallen aannemelijk te maken dat er niet daadwerkelijk voor de telefoon betaald hoeft te worden vrij zwaar. Bewijzen dat iets niet zo is, is vaak lastiger dan bewijzen dat iets wel zo is.

Voor consumenten is het prettig nieuws. De vaak wat ondoorzichtige contracten zullen nu toch in ieder geval een stukje duidelijker worden en de mogelijkheden om een overeenkomst (gedeeltelijk) te vernietigen zijn weer een stukje ruimer geworden.

Bron:
ECLI:NL:HR:2014:1385

Comments closed.