Al in februari werd er in een brief van de staatssecretaris aandacht besteed aan de mogelijkheid om registratie van notariële aktes via elektronische weg plaats te laten vinden. Dit was toen in het kader van vereenvoudiging en stroomlijning van de werkwijze van de Belastingdienst.

Toen bevond zich het nog in verkennende fase waarbij onderzoek moest worden gedaan naar de mogelijkheden om dit daadwerkelijk mogelijk te maken. Inmiddels ligt er daadwerkelijk een wetsvoorstel. Dit wetsvoorstel maakt overigens ook deel uit van het pakket Belastingplan 2013. Het is daar wel een beetje een vreemde eend in de bijt omdat het niet gaat om iets strikt belastingtechnisch, de fiscus is nu echter wel bij de registratie betrokken.

De achterliggende gedachte:
Momenteel worden aktes naar de Belastingdienst gestuurd. De Belastingdienst schrijft de akte in in een register, maakt daarvan aantekening op de akte, kopieert de akte en stuurt deze vervolgens terug naar de notaris. Dit is een arbeidsintensief en omslachtig proces. Zeker gezien het feit dat het om ongeveer 1,5 miljoen aktes per jaar gaat, loont het de moeite om het proces te stroomlijnen.

De registratie van aktes is enorm belangrijk. Op de eerste plaats wordt hiermee een bijdrage geleverd aan de rechtszekerheid. We weten dankzij dergelijke aktes aan wie welk huis toebehoort en welke rechten er op rusten. Op de tweede plaats gebruikt de Belastingdienst de informatie in de akten voor de uitvoering van de belastingwetgeving.

Hoewel de Belastingdienst voor het taakvervulling wel gebruik maakt van de aktes, is het registreren van de aktes zelf geen kerntaak van de Belastingdienst. Zeker bij invoering van de elektronische akteregistratie, is de KNB de aangewezen instantie om de aktes te bewaren. Zij heeft immers al de benodigde elektronische infrastructuur met de individuele notarissen.

Het wetsvoorstel:
Het wetsvoorstel wil de registratie van alle aktes bij de KNB onderbrengen. Hiertoe wordt het doorlopend register, het repertorium, omgezet van een papieren repertorium naar een digitaal repertorium dat per notaris wordt gehouden door de KNB.

De KNB krijgt geen toezichthoudende taak. De KNB krijgt slechts de beschikking over de managementinformatie uit het systeem ten dienste van haar wettelijke taken, waaronder de aantallen en soorten gepasseerde akten per notaris. Hierdoor kan de notaris simpeler voldoen aan zijn wettelijke plicht om aan het bestuur van de KNB opgave te doen van het aantal gepasseerde akten.

De toezicht op naleving van de Wet op het notarisambt ligt per 1 januari 2013 bij Het Bureau Financieel. Het toezicht op de uitvoering van de Registratiewet 1970 blijft bij de Belastingdienst en daartoe krijgt de Belastingdienst inzage in het register. Een ‘detail’ wat nog moet worden uitgewerkt is op welke wijze het Bureau Financieel Toezicht toegang kan krijgen tot het register.

Onderhandse akten:
Niet alleen authentieke akten vallen onder de Registratiewet. Onderhandse akten kunnen ook geregistreerd worden. Momenteel is die categorie zeer breed en heeft registratie weinig toegevoegde (juridische) waarde. Voorgesteld wordt dan ook registratie alleen te handhaven voor die onderhandse akten waarvoor registratie een wettelijk vormvereiste is.

Invoering:
De bedoeling is dat invoering per eind 2013 gefaseerd plaatsvindt. Het notariaat gaat geleidelijk over van de huidige papieren registratie naar de voorgestelde elektronische registratie. Daartoe kan een notaris gedurende een overgangsperiode nog het papieren stelsel blijven gebruiken. Uiteindelijk komt bij koninklijk besluit een einde aan dit overgangsrecht.

Conclusie:
Elektronische registratie biedt veel voordelen als het goed wordt ingevoerd. De huidige papieren registratie werkt inefficiënt, traag en is duur in gebruik. Het ergste wat er mis kan gaan is een enorm beveiligingslek. Notarissen hebben een beroepsgeheim en het is wel zaak dat dit goed gewaarborg wordt. Onderschept iemand nu een poststuk dan heeft hij één akte in handen. Ziet iemand kans zich toegang tot de elektronische registratie te verschaffen dan heeft hij toegang tot alle gegevens in Nederland om nog maar te zwijgen van de problemen als de gehele registratie wordt gewist of veranderd. Als dat probleem goed wordt getackeld dan is er weinig tegen op elektronische registratie.

Bron:
Voorstel van wet (Kamerstukken II 2012-2013, 33406 nr. 2)
Memorie van toelichting (Kamerstukken II 2012-2013, 33406 nr. 3)
Advies Raad van State en nader rapport (Kamerstukken II 2012-2013, 33406 nr. 4)

Gisteren de vererfbaarheid van vakantiedagen, vandaag erfrecht in Europese context. Erfrecht is ook een rechtsgebied waarbij over het algemeen niet direct wordt gedacht aan een band met Europese regelgeving of internationale aspecten überhaupt. Dat is ook niet onlogisch want het merendeel van de erfenissen vererft binnen Nederland. Er zijn echter ook erfenissen waarbij landsgrenzen overschreden worden en dat kan de zaken behoorlijk ingewikkeld maken. De Nederlandse KNB alsmede vergelijkbare instanties in andere landen zijn grote voorstanders van de Europese erfrechtverordening. Het maakt de vererving en de afwikkeling van internationale nalatenschappen gemakkelijker. Ook de erfgenamen zelf mogen blij zijn, de nieuwe verordening handelt een heel aantal bureaucratische zaken af waar voorheen veel onduidelijkheid over was. De afhandeling van internationale erfenissen moet op deze manier veel sneller en soepeler verlopen.

De verordening:
De verordening heeft als nummer 650/2012 meegekregen en is van toepassing op erfopvolgingen van personen die overlijden op of na 17 augustus 2015. Hieronder kort de belangrijkste elementen op een rij:

  • De regels voor bepaling van het toepasselijke recht op erfenis worden op Europees niveau geharmoniseerd. Voortaan zal het vooral het recht van de laatste woonplaats van de overledene zijn, dat van toepassing is.
  • Er is een mogelijkheid voor de erflater een ander toepasselijk rechtssysteem dan dat van zijn / haar gewone verblijfplaats te kiezen. Er kan bij uiterste wilsbeschikking worden gekozen voor toepasselijkheid van het rechtssysteem van de nationaliteit van de erflater.
  • Het gekozen rechtssysteem zal van toepassing zijn op de gehele erfenis.
  • Er komt een Europese verklaring van erfrecht wat de afhandeling van internationale erfenissen zal vergemakkelijken.
  • De verordening geeft voorschriften voor de erkenning en ten uitvoerlegging van gerechtelijke beslissingen en authentieke aktes op het gebied van erfrecht.

Het is hierbij wel belangrijk om het achterhoofd te houden dat deze verordening uitsluitend van toepassing is op de civielrechtelijke aspecten van erfenissen. Deze verordening regelt niets over de fiscaliteit. Tevens gaat de verordening uitsluitend over de afhandeling van de erfenis voor zover de erfgenamen bekend zijn. Er wordt niets geregeld over in hoeverre er moet worden gespeurd naar erfgenamen.

Conclusie:
Het is goed dat er eindelijk een verordening hiervoor is. De meeste burgers zullen hier nauwelijks iets van merken. De meeste erfenissen blijven immers gewoon binnen de landsgrenzen, in dat geval is altijd gewoon het nationale erfrecht van toepassing. Voor zover een erfenis wel de grenzen overgaat, is de hoofdregel gemakkelijk want het gaat om de laatste vaste verblijfplaats. Er kan natuurlijk wel gesteggel ontstaan over wat de laatste vaste verblijfplaats was maar dit soort vraagstukken is zeer casuïstisch van aard en nog altijd veel gemakkelijker te beoordelen dan de vraag welk rechtsstelsel van toepassing is onder huidige regelgeving.

Notarissen en aanverwante organisaties in andere landen zijn hier blij mee. Logisch, want hun werk wordt een stuk eenvoudiger. Het internationale orgaan Council of the Notariats of the European Union (CNEU) heeft een handige en overzichtelijke vragenlijst samengesteld op basis van de richtlijn. Deze is leuk om eventjes naar te kijken en aanzienlijk overzichtelijker dan de verordening. Overigens mag ook hier de consument in zijn handen klappen want hoe minder werk de notaris heeft, hoe lager de rekening is.

Bron:
Verordening (EU) Nr. 650/2012
Notaries of Europe satisfied with Adoption of Cross-Border Successions Regulation (CNEU)
Regulation on Cross-Border Successions: FAQ (CNEU)

Notarissen zijn hoogopgeleide professionals die breed scala aan kennis en vaardigheden in huis hebben en een integraal onderdeel van het bewaken van de rechtsorde. Er zijn een aantal ernstige fouten die notaris ten alle tijde moet vermijden: dit worden ook wel de notariële doodzondes genoemd. Notarissen betrachten grote zorg om deze te voorkomen maar dat betekent niet dat ze nooit voorkomen. Een vrij zeldzaam en zeer recent geval is door de tuchtrechter bestraft. Deze uitspraak is al gewezen in 2011 maar pas kort gepubliceerd.

De feiten:
De primaire klacht behelst dat de notaris verschillende rekeningen zou hebben voldaan uit de ervenrekening zonder dat de klager zich met betaling akkoord had verklaard. De notaris kan daarbij een behoorlijke beleidsvrijheid hebben omdat dit nodig kan zijn voor afwikkeling van de nalatenschap. Deze klacht is onvoldoende onderbouwd, maar de Kamer van toezicht te Maastricht bekijkt wel een aantal daarmee samenhangende zaken die niet door de beugel kunnen.

De erven hebben indertijd een kort geding gevoerd waarbij de notaris geen partij was. Dit geding is geëindigd met een minnelijke regeling welke vastgelegd is in een proces-verbaal. Deze hield onder andere de verplichting in om hem – de notaris – opdracht te geven om de verkoop te bewerkstelligen van twee woningen.

De notaris erkent enkele eigen declaraties te hebben geïnd via de ervenrekening. Hij was de mening toegedaan dat hij dit mocht op grond van het hierboven genoemde procesverbaal.

De doodzonde:
Nu de notaris geen partij was in dat geding kan hij ook geen rechten ontlenen aan de inhoud van dat proces-verbaal. De notaris weet, dan wel dient te weten dat altijd toestemming nodig is alvorens over te gaan tot verrekening van zijn declaraties. Dat de notaris desondanks toch op eigen initiatief is overgegaan tot verrekening wordt binnen het notariaat beschouwd als een doodzonde.

Het oordeel van de kamer:
De notaris komt er redelijk genadig vanaf. De kamer acht de klachtgegrond en legt de notaris de maatregel van waarschuwing op. Dit mede gelet op de omstandigheden van het geval en het feit dat er geen andere opgelegde (tucht)maatregelen van de notaris de kamer bekend zijn.

Conclusie:
Op het eerste gezicht lijkt het een vrij standaard zaak. Er is een hele waslijst aan ongegronde klachten die gebruikelijk zijn maar vaak nergens op gestoeld zoals het verwijten van een zekere partijdigheid en in dit geval zelfs poging tot chantage.

Er wordt echter bijna tussen neus en lippen door ongeveer halverwege de uitspraak gemeld dat de klacht dat de notaris eigen declaraties zonder toestemming uit de ervenrekening heeft voldaan gegrond is. Dit komt gelukkig bijna nooit voor en het kan ook echt niet door de beugel. De notaris heeft geluk dat het bij een waarschuwing blijft. Dit is de lichtst mogelijke sanctie en daarmee komt deze notaris goed weg.

Het enkele feit dat een notaris een dergelijke fout begaat is een unicum in Nederland aangezien de beroepsgroep hier over het algemeen uitstekend functioneert (het kan in ieder geval veel erger). Laat dit echter een waarschuwing zijn voor iedere beroepsbeoefenaar dat je altijd zorgvuldig moet zijn.

Bron:
YC0800 Kamer van toezicht Maastricht N 010151 te vinden via overheid.nl

Op 29 februari besteedde ik al enige aandacht aan de onrust die zich binnen het notariaat voordeed. Ook plaatste ik toen de opmerking dat 6 maart wel eens een behoorlijk stevige vergadering zou kunnen plaatsvinden. Nu blijkt dat het inderdaad een vergadering van welhaast historische proporties is geworden. Het bestuur van de KNB is met bijna 70% van de stemmen naar huis gestuurd. Dat betekent dat het huidige bestuur er momenteel demissionair zit.

Het initiatief ‘Notaris voor rechtszekerheid’ heeft hiermee ten dele haar doel bereikt. Er zal in ieder geval een koerswijziging gaan plaatsvinden en er komt een nieuw bestuur. De ledenraad en een nieuw te vormen bestuur zullen de komende maanden het nieuwe beleid vorm gaan geven. Er zal binnenkort nog wel een nieuwe ledenvergadering plaats gaan vinden om daadwerkelijk een nieuw bestuur te benoemen.

Het grootste risico was wellicht nog dat het nu demissionaire bestuur net aan zou kunnen blijven zitten. In dat geval ligt een langslepend en groot conflict om de macht binnen het notariaat op de loer en dan had het notariaat zichzelf wellicht om zeep geholpen.

Vooralsnog is het zaak om zo snel mogelijk alles op de rails te krijgen. Er zal in samenwerking met de ledenraad een nieuw bestuur moeten worden geformeerd waar het merendeel van de leden achter kan staan.

Als dat achter de rug is dan is ‘Notaris voor rechtszekerheid’ er nog niet. Men wil naar eigen zeggen immers de strijd aangaan met de overheid die ambt uitholt. Sowieso kan dat alleen als het notariaat de rangen sluit en als één geheel naar buiten treedt. De politiek te lijf gaan is echter nog wat anders, dan het bestuur van de eigen organisatie de deur wijzen. Het initiatief van ‘Notaris voor rechtszekerheid’ ligt namelijk binnen de eigen organisatie wel goed (17 van de 19 ringen stemden voor) maar of dat maatschappijbreed ook het geval is waag ik te betwijfelen. Bij velen bestaat immers nog het idee dat de notaris een soort ambtenaar is die moeilijke woorden op duur papier zet, ze afstempelt en de burger daar veel voor laat betalen. Het plan om het notariaat wat meer onder het voetlicht te brengen en begrijpelijker te maken, is dan ook iets wat ik alleen maar kan toejuichen.

Het notariaat heeft een bewogen tijd achter de rug maar zal ook de komende tijd nog voldoende deining meemaken. Eerst zullen intern de zaken helemaal op orde moeten worden gesteld. Als dat gebeurd is dan kan men de pijlen gaan richten op ‘Den Haag’ mocht dat inderdaad nodig blijken te zijn. In ieder geval kan de komende tijd niemand het notariaat aanwrijven dat er nooit wat gebeurt.

Bron:
Leden KNB willen nieuw beleid en nieuw bestuur via KNB.nl
KNB-bestuur weggebonjourd via Mr.online
Voortgang initiatief via notarisvoorrechtszekerheid.nl

Notarissen zijn over het algemeen niet de beroepsgroep die men het meest associeert met revoluties en opstand. Waar soms bij advocaten nog wordt gedacht aan het beeld van de beroepsquerulant, komt bij de notaris toch al snel het beeld opzetten van de gezagsgetrouwe ietwat stoffige semi-ambtenaar. Momenteel is het notariaat hard aan het werk om dit beeld te wijzigen want het broeit binnen het notariaat en de komende ledenvergadering gaat ongetwijfeld één van de meest hete in de geschiedenis van het ambt worden.

Een deel van de, verplicht bij de beroepsorganisatie aangesloten, leden roept op tot aftreden van het bestuur van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie. De aantijging behelst dat het bestuur onvoldoende teweer stelt tegen de uitholling van het ambt en niet adequaat is in het behartigen van de belangen. Verenigd onder de banier: ‘Notaris voor de rechtszekerheid’  roept een groep notarissen en twee hoogleraren op tot het aftreden van het bestuur van de KNB en het instellen van een interimbestuur.

De tegenstellingen nemen ondertussen nog iets verder toe nu er ook een nieuwe club: ‘Notaris voor kwaliteit’ opdoemt. Deze neemt afstand tot de ‘coupplegers’ en vind dat ze teveel op de man spelen en er ouderwetse denkbeelden op na houden.

Deze gebeurtenis loopt al sinds 16 februari maar heeft opvallen genoeg weinig persaandacht gekregen op enkele kleine artikelen in het NRC en FD na. Er begint nu echter wel een beetje beweging in de zaak te komen na de inmenging van een derde club. Het zal intrigerend zijn om te zien hoe dit gaat aflopen; een eerdere brief aan de politiek in 2009 richtte niets uit. Nu wordt het KNB bestuur onder vuur genomen en daarmee wordt de strijd in eigen rangen geopend. Het gezegde gaat dat als je laag genoeg mikt, je in je eigen voet schiet. Het is geen ondenkbaar risico dat een dergelijk scenario ontstaat. De tijd zal leren hoe dit gaat aflopen. Het kunnen in ieder geval wel de meest geciviliseerde rellen van dit decennium worden als men zich aan de gedragscodes houdt.

 Bron:
Almaar toenemende onenigheid notariaat via Mr-online
Manifest rechtszekerheid via Notaris voor rechtszekerheid